Co jest w środku

Inne mają już 5 lat lub więcej, ale dzięki elastycznej konstrukcji można z nich wykrzesać jeszcze sporo mocy. Nawet wymiana dysku twardego na szybszy i bardziej pojemny pozwoli korzystać z takiego komputera jeszcze przez rok lub dwa.

Zanim jednak zaczniesz rozbudowywać komputer stacjonarny lub notebook, musisz wiedzieć, jakie komponenty są w nim zainstalowane i które warto wymienić. Jest to ważne, bo modernizacja zawsze się wiąże z mniejszymi lub większymi wydatkami – lepiej, by nie okazały się chybione. Dlatego zaczniemy od ogólnej oceny stanu komputera.

Niektóre programy potrzebują znacznej mocy obliczeniowej procesora. Inne – wydajnej karty graficznej. Jednak żaden nie obejdzie się bez pamięci RAM – im jej więcej, tym lepiej.

Windows Vista jest systemem bardzo pamięciożernym, samodzielnie działa na 1 GB RAM-u (dotyczy to wersji Home Premium czy Home Basic), ale kolejne instalowane i uruchamiane w nim aplikacje zwiększają to zapotrzebowanie do 2 GB. Właśnie tyle pamięci powinien mieć komputer z Vistą.

Jest jednak mało prawdopodobne, żeby nieco starszy komputer, wymagający obecnie modernizacji, pracował pod kontrolą Windows Vista. Większość takich komputerów działa na systemie Windows XP, który potrzebuje 1 GB pamięci. Właściwie sam system nie jest wymagający, ale współczesne aplikacje biurowe czy przeglądarki internetowe bez problemu zapełnią taką pamięć. Komputer, w którym będą uruchamiane gry 3D, warto wyposażyć w 2 GB pamięci.

Rzadko już używanym starszym systemom, Windows 98 czy Windows Millennium, wystarczy nawet 512 MB pamięci. Wynika to m.in. z tego, że nie da się w nich zainstalować wielu nowoczesnych, ale zużywających dużo pamięci aplikacji.

Prostym i dobrym programem, który pozwala sprawdzić rodzaj i pojemność zainstalowanych w komputerze modułów pamięci, jest CPU-Z. Można go pobrać ze strony www.cpuid.com/cpuz.php lub z naszej płyty CD.

Rozpakuj archiwum z programem do dowolnego katalogu, a następnie uruchom program, dwukrotnie klikając ikonę cpuz.exe.

Przejdź do zakładki Memory i w polu Size sprawdź, jaka jest łączna pojemność wszystkich modułów pamięci. Jeśli w przypadku Visty jest to mniej niż 2 GB, a w przypadku Windows XP mniej niż 1 GB, pamięć wymaga rozbudowy. Postępuj dalej zgodnie ze wskazówkami.

W polu Type sprawdź, jakie pamięci potrzebujesz: zwykle jest to DDR2, może też być starsza DDR lub archaiczna SDRAM.

W polu Channels# sprawdź, czy widnieje oznaczenie Dual. Jeśli tak, na pewno możesz instalować moduły pamięci parami (w trybie dwukanałowym), co trochę podnosi wydajność. Wtedy np. zamiast jednego modułu 1 GB lepiej zainstalować dwa moduły po 512 MB.

Przejdź do zakładki SPD, a następnie z rozwijanej listy Slot#1 wybieraj kolejne sloty pamięci, aby sprawdzić szczegółowe parametry zainstalowanych modułów. W szczególności zwróć uwagę na pola Module size, Max. Bandwidth, Manufacturer. Wskazują one kolejno: wielkość modułu, szybkość modułu), a także nazwę producenta.

Jeśli po wybraniu kolejnych slotów okaże się, że w każdym jest zainstalowany moduł (zostaną wyświetlone jego parametry), rozbudowa pamięci nie wchodzi w grę. Możliwa jest tylko jej wymiana.

Modernizacja procesora odbywa się na zupełnie innych zasadach. Sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: jaki najszybszy procesor da się zainstalować w danej płycie głównej. Czasem może być niemożliwa, jeśli procesory dla danej płyty już zniknęły z rynku.

W notebookach problem praktycznie nie istnieje, bo wymiana procesora jest trudna, zbyt kosztowna, daje przeciętne efekty, a poza tym może zwiększyć ryzyko przegrzania. Dlatego nasze porady dotyczące wymiany procesora dotyczą wyłącznie komputera stacjonarnego.

Podobnie jak w przypadku pamięci, również tym razem do sprawdzenia procesora przyda się program CPU-Z.

Rozpakuj archiwum z programem do dowolnego katalogu, a następnie uruchom program, dwukrotnie klikając ikonę cpuz.exe.

W zakładce CPU, w polu Specification sprawdź, jaki masz aktualnie zainstalowany procesor. Istotna jest zarówno jego nazwa, jak i częstotliwość. W naszym przykładzie 3 GHz.

W polu Package sprawdź, jakie gniazdo (złącze) wykorzystuje płyta główna i zainstalowany w niej procesor.

Przejdź do zakładki Mainboard i sprawdź pola Manufacturer i Model które zawierają odpowiednio informacje o producencie i modelu płyty głównej. Dzięki temu na stronie producenta płyty znajdziesz informacje, z jakimi procesorami może współpracować dany model płyty głównej.

W tej samej zakładce, w polu Version sprawdź numer wersji BIOS-u. Zwykle nie jest to najnowszy BIOS i trzeba go zaktualizować, by możliwa płyta główna mogła współpracować z nowym procesorem.

Możliwości płyty głównej zależą od wielu czynników i nie jesteśmy w stanie podać pełnej listy płyt z procesorami, z którymi współpracują. Jednak, znając model płyty głównej, możesz już sam odnaleźć stronę jej producenta, np. w wyszukiwarce Google.

W pole wyszukiwania wpisz nazwę firmy, jaką odczytałeś w programie CPU-Z. W naszym przykładzie jest to Gigabyte Technology Co. Ltd.. Przejdź najlepiej od razu na polskojęzyczną stronę firmy, jeśli taka istnieje.

Na stronie producenta wpisz w polu wyszukiwania model płyty głównej – w naszym przykładzie G31M-S2L. Pojawi się strona z informacją o produkcie:

Kliknij Obsługa Procesorów. Wyświetli się lista procesorów, z którymi współpracuje płyta, a także wersji BIOS-u niezbędnych do uruchomienia danego procesora. Widać, że np. dobry i niedrogi Pentium Dual-Core E5200 wymaga BIOS-u F8. Tymczasem w programie CPU-Z (rozdział „Analiza konfiguracji”) odczytaliśmy, że płyta ma BIOS w wersji F6.

By pobrać BIOS w odpowiedniej wersji, kliknij BIOS i pobierz właściwą wersję (a najlepiej wersję najnowszą) ze strony, która się wyświetli. Pobrane pliki będą potrzebne później, podczas wymiany procesora.

Trzeba zwrócić uwagę na to, że niektóre płyty główne mają tzw. rewizje, czyli inaczej wersje. Tak więc oprócz naszej płyty GA-G31M-S2L może się pojawić płyta GA-G31M-S2L rev. 1.1 czy rev. 2.0, która będzie niezgodna z wersją podstawową. BIOS przeznaczony do niewłaściwej rewizji może unieruchomić komputer.

Instalacja wydajnej karty graficznej w starszym komputerze nie zawsze jest możliwa. Dlatego szczególnie w tym przypadku trzeba umieć dobrze wybrać między wydajnością a osiągniętymi korzyściami. Oczywiście notebooki pomijamy, bo w nich z reguły nie można instalować układów graficznych innych niż fabryczne.

Możliwość instalacji karty graficznej w komputerze zależy m.in. od możliwości płyty głównej. Zazwyczaj jest ona wyposażona w gniazdo PCI Express, ale zdarzają się jeszcze stare komputery z portem AGP. Dobrym i prostym narzędziem do sprawdzenia tego szczegółu jest program GPU-Z, który można pobrać ze strony www.techpowerup.com/gpuz lub z naszej płyty CD.

Po pobraniu programu GPU-Z, uruchom go dwukrotnie klikając ikonę GPU-Z.0.3.0.exe.

Program sam się aktualizuje z internetu, by mógł rozpoznawać najnowsze układy graficzne, ale nam nie będzie to potrzebne. Kliknij przycisk Close, nie czekając na sprawdzenie najnowszej wersji programu.

W głównym oknie programu w polu Bus Interface sprawdź, jaką magistralę graficzną ma płyta główna. Jeśli jest to PCI (oznacza to oczywiście magistralę PCI Express), wybór kart jest bardzo szeroki. Z kolei magistrala AGP oznacza, że wybór karty graficznej będzie trudny i niestety bardzo ograniczony.

Zasilanie to bardzo ważny czynnik decydujący o tym, czy w danym komputerze da się zainstalować określoną kartę graficzną. Aby się nie narażać na dodatkowe koszty związane z zakupem zasilacza, sprawdź kilka szczegółów. Musisz w tym celu zdjąć boczną ściankę obudowy komputera.

Z tabliczki znamionowej zasilacza, która jest widoczna po otwarciu obudowy komputera, można odczytać ogólną moc zasilacza (patrz obrazek). Średnia karta graficzna pobiera 50–100 watów mocy, wydajna 100–200 watów, zatem zasilacz powinien mieć przynajmniej 400–500 W.

Na tabliczce znamionowej jest widoczna również marka zasilacza (patrz obrazek). Antec, Be-Quiet, Chieftec, Corsair, OCZ, Tagan, Topower, Thermaltake czy Zalman to marki, które gwarantują dobrą jakość zasilania. Niestety, znacznie więcej jest zasilaczy, które sprawiają problemy. Przy mocy np. 400 watów są w stanie dostarczyć realnie połowę tej wartości, co uniemożliwia poprawną pracę przeciętnego komputera.

Musisz też sprawdzić zestaw wtyczek zasilających, w jakie jest wyposażony zasilacz. Do większości kart trzeba podłączyć 6-stykową wtyczkę zasilającą standardu PCI Express, więc zasilacz musi ją mieć. Wydajne karty wymagają często dwóch takich wtyczek.

Nawet jeśli w komputerze nie możesz znaleźć odpowiednich wtyczek zasilających, nie jest wykluczone, że zasilacz ma konstrukcję pozwalającą na podłączenie dodatkowych linii zasilających. Znacznie to zwiększa możliwości instalacji wydajnej grafiki.

Inna sprawa to chłodzenie. Niektóre karty graficzne mają tzw. dwuslotowy zestaw chłodzący, tzn. oprócz swojego złącza PCI Express zajmują także miejsce sąsiedniego złącza. Sprawdź zatem, czy w komputerze nie masz zbyt wielu kart rozszerzeń, które uniemożliwią instalację grafiki z pokaźnym zestawem chłodzącym.

Możliwości rozbudowy bardzo zależą od aktualnej konfiguracji komputera. To płyta główna określa, jaki procesor, pamięć i kartę graficzną można zainstalować. Jeśli chodzi o obsługę procesorów, w wielu przypadkach możliwości płyty głównej można zwiększyć poprzez aktualizację jej BIOS-u. W przypadku wydajniejszych kart graficznych trzeba koniecznie zadbać o to, by miały one zapewnione wydajne zasilanie. Dlatego bardzo często modernizacja peceta odbywa się w kilku etapach.