Od kredytu do rzecznika

Zgodnie z ustawą z 2005 roku zużyty sprzęt elektroniczny i elektryczny należy wyrzucać tylko do specjalnych koszy lub zawozić do odpowiednich punktów recyklingu – co najmniej jeden powinien być w każdej gminie. Niemal wszystkie duże sklepy oferują wymianę starego sprzętu na nowy. Najczęściej jest to system 1:1, tzn. ekipa dostarczająca nowe urządzenie zabiera jedną sztukę starego sprzętu tego samego rodzaju. To można zawsze negocjować w sklepie.

Załatwianie formalności nie zawsze idzie gładko, nawet jeśli produkt jest na gwarancji i za klientem stoją przepisy. Warto znać kilka prostych reguł oraz wiedzieć, do kogo zwrócić się o pomoc. Z taką wiedzą możesz spokojnie ruszać na zakupy.

Nawet jeśli nie dysponujesz gotówką, możesz stać się właścicielem upatrzonego komputera, telewizora, odtwarzacza czy aparatu cyfrowego. Sprawę załatwia kredyt. Po uporaniu się z kwestiami finansowymi niezbędna staje się usługa transportowa, jeśli zakupiony sprzęt jest duży i sporo waży.

Do wyboru masz oferty pożyczkowe oddziałów banków, SKOK-i oraz punkty kredytowe w sklepach. Te ostatnie to i tak najczęściej swoistego rodzaju „oddziały” banku (np. Lukas, GE Money Bank), a nie samego sklepu. Są warte uwagi, ponieważ przyznają pożyczkę niemal od ręki, często na preferencyjnych warunkach (umowa ze sklepem) i bez setek formalności oraz dziesiątków umów. Najczęściej wymagane są dwa dokumenty tożsamości oraz zaświadczenie o stałych dochodach (m.in. Real, Electro World, Saturn). Bywa, że wystarczy dowód osobisty oraz oświadczenie klienta o tym, że ma stałe zarobki (taka zasada obowiazuje np. w salonach sprzedaży firmy Komputronik).

Sprzęt do naprawy powinno się zostawiać i odbierać w tym samym punkcie. Sposób dostarczenia zepsutego urządzenia będącego na gwarancji może zostać określony w dokumencie gwarancyjnym, np.:

• Usługa door-to-door Sprzęt jest odbierany i dowożony po naprawie do miejsca jego użytkowania.
• Przesyłka Użytkownik wysyła popsuty sprzęt do gwaranta, najczęściej na jego koszt; czasochłonne.
• Bezpośrednio do serwisu Konsument sam musi znaleźć listę punktów i dostarczyć tam oraz odebrać stamtąd pozostawiony sprzęt; czasem oszczędza czas.
• Oddanie towaru do sklepu Sposób najczęstszy i domyślny, nie musi być zapisany w gwarancji; ze sklepu, na koszt gwaranta, jest dostarczany do punktu serwisowego; czasochłonne.

Najniższy próg zarobków wymagany do udzielenia kredytu przez sklep mają wielobranżowe hipermarkety (w Tesco wynosi on np. 380 zł netto). Tam można się zdecydować na kartę kredytową i spłacać zadłużenie w specjalnie wyznaczonych do tego celu kasach. Musisz jednak dobrze przemyśleć, czy na dany kredyt rzeczywiście cię stać, ponieważ odsetki bywają wysokie i mogą sięgać nawet 34 procent.

Niezależnie od tego, gdzie bierzesz kredyt, zwróć uwagę na kilka rzeczy. Dowiedz się, jaki jest jego całkowity koszt, czyli odsetki, marże czy opłaty za rozpatrzenie wniosku. Koniecznie przeczytaj umowę oraz regulamin. Jeśli nie wszystko jest jasne, doradca ma obowiązek wytłumaczyć ci każdy drobiazg z języka prawniczo-bankowego. Jeśli obawiasz się, że twoja sytuacja materialna może się pogorszyć w czasie spłacania kredytu, np. z powodu choroby czy utraty pracy, pomyśl o ubezpieczeniu kredytu. Dodatkowe kilka złotych miesięcznie może ciebie lub twoją rodzinę uchronić przed wizytą komornika lub wpisaniem do Krajowego Rejestru Długów.

Niewiele sklepów oferuje całkowicie bezpłatną dostawę. Robią to, jeśli urządzenie jest wystarczająco drogie (np. w Realu musi kosztować powyżej 700 zł), odpowiednio ciężkie (np. w Tesco powyżej 10 kg) czy miejsce zamieszkania nie jest oddalone od sklepu ponad określoną odległość (np. w Realu do 20 km).

Jeśli transport jest płatny, kosztuje od 15 do 40 zł. Wiedz, że dostawcy zawsze mogą odmówić wniesienia towaru do mieszkania, podając jako powód np. zbyt wysokie piętro czy niemożność podjechania pod drzwi.

Kiedy już odpakujesz nabytek, sprawdź, czy sprzęt nie ma uszkodzeń mechanicznych – obić lub zadrapań. Zawsze możesz się później kłócić z punktem sprzedaży, ale łatwiej jest wymienić sprzęt, zanim zaczniesz go użytkować.

Od sklepu zależy, czy i na jakich warunkach możesz zwrócić zakupiony produkt. Zawsze natomiast masz prawo żądać wymiany urządzenia, jeśli jest niezgodne z umową.

Jesteś już szczęśliwym posiadaczem kina domowego, gdy okazuje się, że głośniki, które miały idealnie pasować, nijak nie dają się ustawić, a sprzęt audio nie jest kompatybilny z tym, który już masz w domu. Zaczyna się problem. Prawo bowiem nie przewiduje zwrotów nieuszkodzonego towaru. Jednak niektóre sklepy zapewniają w ciągu pierwszych kilku-kilkunastu dni po dokonaniu zakupu (np. 14 dni w Saturnie) zwrot lub wymianę dobrego, ale nieodpowiadającego nabywcy sprzętu. Musi on zawierać wszystkie elementy zestawu oraz być w oryginalnym opakowaniu.

Jeśli klient chce zwrócić sprzęt na początku użytkowania, bo ten nie działa tak, jak powinien, mamy do czynienia z tzw. niezgodnością towaru z umową (kiedyś zwaną rękojmią). Żadne dodatkowe umowy ze sprzedawcą nie mogą pozbawić konsumenta prawa do zwrotu takiego towaru.

Przykład? Zakup zestawu kina domowego z siedmioma głośnikami, z których jeden okazuje się atrapą. Jeśli sprzedawca cię o tym nie poinformował, a na opakowaniu nie było napisu „kino domowe z sześcioma głośnikami i jedną atrapą głośnika”, masz prawo ubiegać się o zwrot pieniędzy lub wymianę na inny produkt. Odpowiedzialność spoczywa wtedy na sprzedawcy, jeśli wiedząc o takiej cesze przedmiotu, zataił ją, albo na producencie, który mógł wprowadzić w błąd również sklep.

W przypadku odkrycia niezgodności towaru z umową przed upływem sześciu miesięcy od daty jego nabycia zakłada się, że istniała ona już w trakcie zakupu. Należy wtedy pisemnie powiadomić o tym sklep, a ten ma 14 dni na odpowiedź. Jeśli odpowie pozytywnie lub nie odpowie wcale, oznacza to, że zgadza się z zarzutami, a więc powinien naprawić produkt lub wymienić go na nowy. Jeśli odpowie negatywnie, pozostaje zgłosić problem do producenta lub skorzystać z pomocy rzecznika praw konsumenta.

Towar przeceniony może nie podlegać zwrotowi, ale zawsze podlega reklamacji. Jeśli jest sprzedawany po obniżonej cenie ze względu np. na wyprzedaż końcówek serii, a nie jego niepełną wartość, to w razie odkrycia rysy na obudowie monitora masz prawo domagać się zwrotu pieniędzy. Chyba że właśnie ta rysa była powodem obniżki i zostałeś o tym poinformowany. Wtedy nie może ona być podstawą do wymiany towaru.

Choć udzielenie gwarancji jest dobrowolne, nie zdarza się, by sprzęt elektroniczny jej nie miał. Może jej udzielić producent (najczęściej), dystrybutor lub sprzedawca. W zależności od tego, kto jest gwarantem, popsute urządzenia mogą być naprawiane na miejscu (przez sprzedawcę, dystrybutora) albo wysyłane na drugi koniec świata (do producenta). Warunki gwarancji – czas trwania, zakres odpowiedzialności – określa jej wystawca. Również on podpisuje z punktami serwisowymi umowy wskazujące, gdzie można oddawać sprzęt na gwarancji.

Jeśli wystawcą gwarancji jest sprzedawca, często ma własne punkty napraw w sklepach (np. Serv-Serwis w Realu). Jeśli gwarantem jest producent, zepsute urządzenia muszą być dostarczone do wyspecjalizowanych punktów.

W mniejszych sklepach, które mają serwis na miejscu, czasami klient dostaje na czas naprawy urządzenie zastępcze.

Klienci większości dużych sklepów elektronicznych z reguły mają możliwość śledzenia w internecie bądź telefonicznie, na jakim etapie jest naprawa ich urządzenia.

Bywa, że sklep lub serwis producenta nie chcą uznać prawa nabywcy do niezgodności towaru z umową lub próbuje go oszukać w inny sposób. Warto skorzystać z pomocy rzecznika konsumentów. Każdy powiat powinien mieć swojego, ale w praktyce jedna osoba świadczy pomoc w kilku regionach. Każdy może zwrócić się do rzecznika drogą elektroniczną, telefoniczną lub osobiście i poprosić o poradę. Rzecznik przedstawia wtedy sytuację prawną zgłoszonego problemu i ewentualne sposoby jego rozwiązania (np. reklamacje, gwarancje).

Jeśli to nie pomoże, rzecznik może w imieniu konsumenta zwrócić się do przedsiębiorcy i jako pełnomocnik negocjować jego racje. A jeśli to nie poskutkuje, może wystąpić z pozwem do sądu i tam dochodzić praw swojego klienta. Jest on zwolniony z opłat, więc konsument nie musi się obawiać ponoszenia kosztów procesowych.

Obecnie świadomość kupujących jest coraz większa. W samej stolicy między 2002 a 2007 rokiem liczba porad udzielanych przez rzecznika praw konsumenta wzrosła ponad trzykrotnie: z niecałych 6 tys. do ponad 21 tysięcy (patrz wykres).